Sint-Maarten.jpg

Ons verhaal

Sint-Maarten

Van Romeinse soldaat tot lampion

De teksten van de liedjes zijn in de loop van de tijd veranderd, de uitgeholde pompoen is vervangen door een papieren lampion en het kaarsje door een elektrisch lichtje. Het wordt allemaal wat moderner, maar de traditie leeft nog steeds. Op 11 november lopen kinderen ieder jaar langs de deuren om snoep te vragen. Zij vieren daarmee de feestdag van Martinus van Tours, een Romeinse soldaat die door zijn gulle giften nu als Sint-Maarten herinnerd wordt.

Sinte Maarten Sinte Maarten, de koeien hebben staarten, de meisjes hebben rokjes aan, daar komt Sint Martinus aan

Martinus

Sint-Maarten heet eigenlijk Martinus. De naam betekent ‘van Mars’ of ‘aan Mars toegewijd’. Mars is de Romeinse oorlogsgod. Martinus wordt geboren in 316 in Hongarije. Later wordt hij officier in het Romeinse leger. Hij sterft op 8 november 397 in Frankrijk. Op 11 november wordt hij plechtig begraven in Tours. Die dag is zijn feestdag geworden.

Mantel voor de bedelaar

De soldaat Martinus ontmoet op een gure winterdag bij een van de stadspoorten van Amiens (Frankrijk) een bedelaar. Deze man smeekt de voorbijgangers in Christus’ naam om een aalmoes. Niemand schenkt aandacht aan hem. De jonge soldaat Martinus wel. Hij pakt zonder aarzelen zijn zwaard, snijdt zijn soldatenmantel doormidden en geeft een helft aan de bedelaar. ’s Nachts heeft Martinus een droom. Christus verschijnt aan hem als bedelaar, gehuld in diezelfde halve mantel. Dit was voor Martinus een hemels teken om zijn leven aan God te wijden.

Het huidige stadswapen en dat van FC Utrecht zijn nog steeds rood en wit

In ons straatbeeld

Sint-Maarten is ook te vinden in het Utrechtse stadswapen. Het wapen is vanaf de Middeleeuwen rood met wit. De kleuren verwijzen naar het bekendste verhaal uit het leven van Sint-Maarten: het rood van de soldatenmantel en het wit van het onderkleed van de heilige. In het witte gedeelte was de heilige afgebeeld, maar in 1537 geeft Karel V opdracht om hem uit het stadswapen te verwijderen.

Pieter Balten, Sint-Maartenskermis, 1550, RMCC s39, nu te zien op Feest! Weet wat je viert

Vrolijk en luidruchtig

RMCC-s00039_01.jpg

Rond 11 november komt in de Middeleeuwen in Utrecht de nieuwe wijn aan. De primeurwijn wordt meteen uitgedeeld. Hier zien we allerlei verwijzingen naar de wijn. Boven op het vat is een bezem gestoken met daaraan een blauwe vlag. Het uitsteken van een takkenbos of vlag aan de gevel van een herberg was in de Middeleeuwen het teken dat er een nieuw vat werd aangeslagen. Op de blauwe vlag heeft de schilder twee gekruiste krukken en de inscriptie: SINT MAE[RTEN] geschilderd.

Het gaat er vrolijk en luidruchtig aan toe op dit schilderij. Het wijnvat is aangeslagen en de mensen verdringen elkaar om toch maar zoveel mogelijk van de nieuwe wijn te bemachtigen. Een man, vlak bij de ton, laat de wijn die uit het vat spuit zo in zijn mond lopen.

Sint-Maartenskermis

Op een onopvallende plaats rechtsonder is de heilige geschilderd. Hij snijdt zijn mantel in tweeën. Een groepje berooide mannen houdt hun bedelnappen omhoog. Dit staat in schril contrast met de vrolijke, gezonde groep mensen in het midden van het schilderij. Wil de schilder ons duidelijk maken dat al dat zuipen en zingen geen pas geeft? Dat barmhartigheid de echte christelijke levenshouding is? Met deze boodschap staat Pieter Balten niet alleen. Meer schilders vragen in hun schilderijen aandacht voor een goed christelijk leven.

De hamer van Sint Maarten

Na zijn bisschopswijding gaat Sint-Maarten op weg om het geloof te verkondigen en de heidense gebruiken te verdrijven. Lang is er geloofd dat de cultische bijl of hamer die nu in de Catharinazaal van Museum Catharijneconvent wordt tentoongesteld door de heilige is gebruikt. Hij zou er afgodsbeelden mee hebben kapotgeslagen.

Een reliek in het museum

In dit kistje wordt een stukje van de schedel van Sint-Maarten bewaard. Op de buitenkant van de houder zijn scènes uit het leven van de heilige afgebeeld.

Sint Maarten Festival

Sint-Maarten is de centrale figuur in het Sint-Maarten Festival, een feest voor de hele familie. Ook rond Sinterklaas wordt een heel programma voor kinderen gemaakt: het Huis van Sinterklaas. Houd de website www.huisvansinterklaasinutrecht.nl in de gaten voor meer informatie!