header_hoog_verhaal_participatiesamenleving.jpg

Ons verhaal

Participatie-samenleving

Trend of traditie

In zijn troonrede van 2013 noemt koning Willem Alexander het begrip voor het eerst: de participatie-maatschappij. Het begrip wordt meteen verkozen tot woord van het jaar. Krap een jaar later wordt het weer weggestemd. Na ‘oudjes’ vindt men het het lelijkste woord van 2014. Het woord verliest weliswaar zijn kracht, de inhoud blijft. Naastenliefde is een thema van alle tijden.

Ik gaf mijn baan op om voor Wim te zorgen

Behandel je naaste zoals jezelf

De oproep tot naastenliefde is niet typisch christelijk. Ook andere religies zoals bijvoorbeeld de islam, het boeddhisme of het hindoeïsme, vragen hun gelovigen elkaar te steunen en voor elkaar te zorgen. Behandel je naaste zoals je zelf behandeld wilt worden. Een gemeenschappelijke kern is compassie, het vermogen om zich in een ander te verplaatsen en andermans pijn te ervaren als die van zichzelf.

Wortels in het Christendom

De charitatieve geschiedenis van ons land is nauw verbonden met het christendom. Eeuwenlang vormen de werken van barmhartigheid een leidraad voor de zorg voor de naasten. Ook nu nog weerspiegelen zij de basisbehoeften van ieder mens.

Zeven werken van barmhartigheid

In de Middeleeuwen staan de zeven werken van barmhartigheid centraal. Ze zijn te zien op dit schilderij: de hongerigen spijzen, dorstigen laven, de naakten kleden, vreemdelingen herbergen, zieken bezoeken, de gevangenen bezoeken en de doden begraven.

Barmhartigheid uitgebeeld

tentoonstelling te zien,  Zeven werken van barmhartigheid, Haarlem 1580, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Centraal op dit schilderij deelt een rijk geklede man aalmoezen uit aan kreupele bedelaars. Achter hem staat Jezus op blote voeten. Om hen heen worden de werken van barmhartigheid uitgevoerd. Ze zijn gebaseerd op een bijbelse uitspraak van Jezus, waarin hij aangeeft dat de mens op de dag van het Laatste Oordeel wordt geoordeeld naar zijn goede daden (Matteüs 25).

Ik was ziek en jullie bezochten mij (Matteüs 25)

Klooster als ziekenhuis

Vanaf de Middeleeuwen vangen de meeste kloosters zieke pelgrims, reizigers en andere vreemden op in hospitia (Latijn hospes: gastheer en gast) of gastenverblijven. Vanaf de twaalfde eeuw worden in steden gasthuizen gesticht door kerken en rijke particulieren.

In eerste instantie worden zieken vooral verzorgd en begeleid in hun stervensproces. Vanaf de zestiende eeuw gaan gasthuizen zich specialiseren in wezen-, zieken- of ouderenzorg.

Ook Museum Catharijneconvent was een gasthuis

Elisabeth van Hongarije begeleidt zieken naar een paleis, Christiaen Gillisz van Couwenbergh, 1640, RMCC s9

Elisabeth van Hongarije

praatje_plaatje_elisabeth_van_hongarije.png

Voorzichtig helpt Elisabeth van Hongarije (1207-1231) een zieke de trap op. Van haar bruidsschat laat ze in 1228 of 1229 een ziekenhuis bouwen in het Duitse Marburg. Vol toewijding stopt ze de zieken in bad en legt hen in bed. Blijmoedig spreekt ze haar dienstmeisjes toe: ‘Wat een geluk dat we onze Heer in bad kunnen stoppen en hem kunnen toedekken!’ In haar zieke naasten ontmoet zij Jezus.

Verbetering in de zorg

Gaandeweg komt er verbetering in de zorg en aandacht voor genezing. Omstreeks 1900 ontstaat uit het ouderwetse gasthuis het professionele ziekenhuis waar opgeleide artsen en verpleegkundigen werken. Dankzij de verplichte ziektekostenverzekering hebben we inmiddels allemaal toegang tot de gezondheidszorg. Dit neemt niet weg dat het aantal mantelzorgers jaarlijks toeneemt.

Tot eind 19e eeuw wordt wie het zich kan veroorloven thuis verzorgd, veelal door de eigen familie of door religieuzen

Keerpunt in de sociale geschiedenis

De bewoners van het Nederlands-Israëlitisch Oudeliedengesticht in Amsterdam laten een karakteristieke taakverdeling zien. De mannen en vrouwen wonen strikt gescheiden. Ze leven op een keerpunt in de sociale geschiedenis. Tot in de negentiende eeuw staat ouderenzorg niet los van armenzorg. De vraag rijst wie verantwoordelijk is voor de oudedagsvoorziening, ouderen zelf of de overheid? Met de invoering van de Algemene Ouderdomswet in 1956 krijgt iedere 65-plusser een staatsuitkering.