kleren-maken-de-man-header-RMCC-s00331_01.jpg

Ons verhaal

Kleren maken de man

Symboliek van kerkelijke gewaden

Witte jas, zwarte toga, blauw uniform: kleren maken de man. Of de functie in dit geval. De dokter, de advocaat en de agent: wanneer zij in functie zijn, zijn zij herkenbaar aan hun ambstgewaad of uniform. Niet anders is dat voor de priester. Nog altijd draagt hij tijdens de eredienst speciale kledingstukken, de zogenaamde paramenten. 

De vorm van de gewaden is ontstaan uit gewone burgerkleding van de Romeinen in de derde en vierde eeuw.

Zeer kostbaar en goed bewaard

De onderkleding van de priesters is gemaakt van wit linnen. Deze stoffen zijn vaak gewassen en daarom versleten. Er is niet veel meer van over. Van de bovenkleding van de geestelijken is wel veel bewaard gebleven. Deze gewaden zijn van zeer kostbare stof gemaakt en vaak rijk voorzien van borduursels. De kledingstukken van de priester hebben allemaal een symbolische betekenis.

Gregoriusmis

kleren-maken-de-de-man-ABM-s00033_01.jpg

In het midden zit paus Gregorius. Hij draagt een kazuifel. De diaken (rechts), draag een dalmatiek, de subdiaken (links) een tuniek. De diaken tilt het zware kazuifel iets op, zodat de paus iets makkelijker zijn armen kan bewegen. Links staat de heilige diaken Potentinus. Hij draagt een amict, een albe en een dalmatiek.

Albe

De albe is een wit linnen onderkleed (van albus, dat wit betekend). De Romeinen kenden dit kledingstuk als huiskledij. De symbolische betekenis is die van reinheid en puurheid. Oude albes zijn vaak versierd met borduurwerk, kant of haakwerk. De borduursels uit de Middeleeuwen, op de manchetten, borst en zoom, verwijzen naar de vijf heilige wonden van Christus. Tegenwoordig worden albes nauwelijks meer versierd.

Cingel

Dit lange, witte koord is meestal van wol, zijde of linnen. Het wordt gebruikt om de ruim vallende albe mee op te binden, zodat de priester niet zal struikelen. Een cingel is ongeveer drie en een halve meter lang. Door de insnoering wordt de priester er aan herinnerd dat hij kuis moet leven en zich beheerst moet gedragen.

Een priester in vol ornaat

kleren-maken-de-man-ABM-s00310_01.jpg

Herkinga staat voor een altaar, gekleed in zijn misgewaden. Hij draagt een albe met kant, een wit kazuifel en aan zijn linker onderarm een manipel.

Stola

Een stola is een lange smalle stof die de priester om de hals draagt. Het is een teken van priesterlijke waardigheid. Buiten de misviering wordt de stola ook gedragen bij het toedienen van de sacramenten, bij wijdingen en bij zegeningen. De stola verwijst naar de last en het juk van de bediening, die de priester op de schouders drukken.

Kazuifel

Het kazuifel is een kleed dat over alle genoemde kleding heen gaat. Aanvankelijk wordt het door alle geestelijken gedragen, maar sinds de achtste eeuw is het kazuifel alleen bestemd voor priesters en bisschoppen. De naam is afgeleid van het Latijnse casula, dat huisje betekent. Meestal is het kazuifel gemaakt van kostbare stof. Symbolisch wordt met het kazuifel de liefde aangeduid. De liefde is in feite het erekleed van de priester.

Diaken en subdiaken

Eeuwenlang zijn de belangrijkste assistenten van de priester de diaken en de subdiaken. Zij dragen tijdens de plechtigheden andere bovenkleden dan de priester. De diaken draagt een dalmatiek (zoals de naam doet vermoeden, een kleed afkomstig uit Dalmatië), en een tuniek (afgeleid van de tunica van de Romeinen).

Prachtige versiering

kleren-maken-de-man-dalmatiek-OKM-t00090a_01.jpg

De dalmatiek bestaat uit twee verticale banen vanaf de schouders tot de zoom. De banen worden ook wel aurifriezen genoemd. Van oorsprong hebben dergelijke gewaden geloten mouwen. Als de gebruikte stoffen steeds zwaarder worden, krijgen ze open mouwen, vaak met franje afgezet. De stof van deze dalmatiek is van kostbaar Italiaans goudbrokaat. De geborduurde aurifriezen zijn uit Utrechtse ateliers.

De koorkap is het rijkste en indrukwekkendste gewaad uit zijn garderobe

Koorkap

Bij feestelijke gelegenheden draagt de priester ook een koorkap, het rijkste en indrukwekkendste gewaad uit zijn garderobe. De vorm is die van een grote cape met een halve cirkel. De koorkap wordt vaak gesloten met een rijk versierde gesp. Ook hier is de symbolische betekenis ‘de mantel der liefde’. De koorkap verwijst ook naar onschuld, reinheid en waardigheid.

Koorkapschild

kleren-maken-de-man-koorkapschild-ABM-t02077_01.jpg

Dit schild, oorspronkelijk een capuchon herinnert aan de Romeinse regenmantel. Het is een driehoekig of schelpvormig schild, dat op de rug gedragen wordt. Het is vaak voorzien van borduurwerk, franjes en een grote kwast.