Header-website.jpg

Ons verhaal

Het Utrechts Psalter

Op de UNESCO-lijst

Exclusief en zijn tijd ver vooruit. Dat is het Utrechts Psalter. Het handgeschreven boek is bijna 1200 jaar geleden gemaakt en rijk geïllustreerd. Elke psalm heeft een eigen verhaal. De dynamische tekenstijl van het Psalter was destijds zeer vernieuwend en daarmee werd het boek een trendsetter. Voor UNESCO voldoende reden om dit vroegmiddeleeuwse meesterwerk toe te voegen aan het Memory of the World Register.

Wat is een psalter?

Een psalter is een boek met daarin de tekst van de 150 psalmen uit het Oude Testament. In de Middeleeuwen worden de psalmen tijdens kerkdiensten gezongen en door monniken uit het hoofd geleerd. Schriftgeleerden buigen zich over de inhoud om deze te verklaren.

Enorme rijkdom

Het Utrechts Psalter is zo speciaal en waardevol omdat alle 150 psalmen stuk voor stuk zijn geïllustreerd. Naast de psalmen zijn ook zestien bijbelse liederen en gebeden in dit boekwerk van pentekeningen voorzien. Het Psalter toont dan ook een enorme rijkdom aan afbeeldingen, voor die tijd vrijwel ongekend.

Het Utrechts Psalter

Detail-Utrechts-Psalter-2.jpg

Het Utrechts Psalter bestaat uit 92 perkamenten bladen van circa 33 x 25,5 cm. De psalmen zijn in het Latijn geschreven, in een schrift dat er Laat Romeins uitziet, net zoals de illustraties.

Het Utrechts Psalter is een echte trendsetter

Trendsetter

Acht tekenaars maakten de illustraties in het Utrechts Psalter. Hun stijl was dynamisch en vernieuwend - heel anders dan in de Vroege Middeleeuwen gangbaar was. Hun manier van tekenen wordt een voorbeeld voor andere illustratoren. Decennialang zijn de afbeeldingen veelvuldig geïmiteerd in andere boeken. Het Utrechts Psalter is daarmee een echte trendsetter.

Op reis met het Psalter

Het Utrechts Psalter is rond het jaar 830 in of nabij Reims gemaakt. Aan het begin van de elfde eeuw verhuisde het psalmboek naar een klooster verbonden aan de kathedraal van Canterbury. Na de opheffing van de Engelse kloosterorde kwam het psalmboek rond 1620 in handen van Robert Cotton. Deze Engelse verzamelaar liet het samen met fragmenten van een achtste-eeuws evangelie opnieuw in leer binden. Cottons vriend Thomas Howard, graaf van Arundel, leende het Psalter. Toen een Engelse burgeroorlog dreigde, vluchtte Howard naar de Nederlanden en nam het Psalter met zich mee. Na zijn dood verkocht zijn weduwe het handschrift. Het kwam uiteindelijk in het bezit van de Utrechtse burger Willem de Ridder, die het in 1716 aan de bibliotheek van de Universiteit Utrecht naliet.

Detail uit het Utrechts Psalter

Uitzonderlijke illustratie

De meeste teksten van de psalmen worden letterlijk uitgebeeld, maar er zijn uitzonderingen, zoals de illustratie bij psalm 150. In de tekst staat een aansporing om God te loven met hoorngeschal, harp, lier en andere muziekinstrumenten. Deze worden allemaal in de tekening afgebeeld. In de tekst staat echter niets over het waterorgel dat pontificaal in het midden van de afbeelding staat. Dit instrument was net geintroduceerd in West-Europa. De tekenaars speelt in op de belevingswereld van die tijd.

Een verborgen boodschap?


Verschillende illustraties laten zien dat er een boodschap in het Utrechts Psalter verbrogen ligt, bedoeld voor de zoon van Karel de Grote, Lodewijk de Vrome (keizer 814-840) of zijn kleinzoon Karel de Kale (840-877). Aartsbisschop Ebbo van Reims (816-835 en 840-841) zou opdracht hebben gegeven om de psalmteksten met allerlei subtiele richtlijnen en waarschuwingen te illustreren. Het zijn leerzame tekeningen voor de keizer of (toekomstige) koning. De focus ligt op hoe een christelijke vorst goed hoort te regeren. Hij moet God vertrouwen en dus steunen op Gods vertegenwoordigers op aarde, zoals de bisschoppen. Het Utrechts Psalter is dus meer dan een verzameling tekeningen. Je kunt het zien als een verkapte instructie voor een vorst. Ook daarmee is het de eerste in zijn soort.

Voor korte tijd te zien

Het Utrechts Psalter zal voor korte tijd te zien zijn in Museum Catharijneconvent tijdens de tentoonstelling Heilig Schrift. Van 7 oktober 2016 t/m 8 januari 2017 zal het psalter een prominente plek krijgen. Kijk hier voor meer informatie.