Geen afbeelding beschikbaar
  • /media/adlib/ABM%20bh331_1.jpg
  • /media/adlib/ABM%20bh331_2.jpg
  • /media/adlib/ABM%20bh331_3.jpg
  • /media/adlib/ABM%20bh331_4.jpg
  • /media/adlib/ABM%20bh331_5.jpg

onbekend

H. Hieronymus in studeervertrek

-

Hiëronymus
Utrecht, eind 15e eeuw
ABM bh331

Dit reliëf vormde ooit een onderdeel van een twee- of drieluik. De geleerde kerkvader Hiëronymus (347-420) ontvangt van paus Damasus de opdracht om alle bijbelteksten te herzien en te bewerken tot één bijbeluitgave. Hij is een tijd lang secretaris van de paus en wordt om die reden vaak als kardinaal afgebeeld. Volgens de legende verlost hij een leeuw van een doorn in zijn poot. Uit dankbaarheid blijft de leeuw als trouwe huisgenoot bij hem.

Objectspecificatie

Objectnaam
beeld
Materiaal
eikenhout, verf
Afmetingen
Nu te zien in
Klooster begane grond Grote Utrechtzaal
Verwervingsmethode
schenking
Verwervingsdatum
1882-09-19
Verwervingsbron
Objectnummer
ABM bh331

Objectbeschrijving

In een studeervertrek met kruisgewelf zit Hieronymus frontaal op een bank voor een lezenaar, die rechts van hem staat. Hij buigt zich licht naar links, naar een kleine leeuw en trekt met zijn rechterhand een doorn uit diens linkervoorpoot, terwijl hij de poot met zijn andere hand omvat. De leeuw staat en profil naar rechts op zijn achterpoten en steunt met beide voorpoten op het rechterbeen van de heilige. Hij kijkt met geopende muil naar Hieronymus op. Zijn staart hangt over de onderrand van het reliëf. De figuren zijn op een schuinoplopende, vlakke grond geplaatst. De voorstelling wordt om sloten door een geprofileerde rondboog die bij het kruisgewelf van de studeerkamer aansluit. In de zwikken links en rechts een bloem met bladeren. De buitenrand van het staand rechthoekige reliëf is vlak.

Hieronymus is gekleed in kardinaalsgewaad. De twee lange koorden van zijn kardinaalshoed met kwasten, hangen over zijn linkerbeen naar beneden tot over de plint waar lezenaar en bankje op zijn geplaatst. Hieronymus draagt spitse schoenen en trippen.

De ribben van het kruisgewelf steunen aan weerszijden op kleine zuiltjes met kelkkapitelen en geprofileerde basementen. Zij komen bijeen in een sluitsteen die de vorm heeft van een rozet. Links in de wand van het vertrek een rondboogvenster met driepas waarboven een oculus. In de achterwand een rondboogvenster met tweelicht (?) waarboven een ronde vierpas. De dubbele lezenaar lijkt een geheel te zijn met het bankje. Hij bestaat uit twee lezenaars boven elkaar, verbonden door een geprofileerde stijl en rustend op een rondboog met geprofileerde bovenrand en plint. Zowel op de bovenste lezenaar, de kleinste, als op de onderste, ligt een opengeslagen boek. Aan de rechterkant van de onderste lezenaar bevindt zich een driehoekige opening. Hieruit steekt een rechthoekig voorwerp (pennenmes?) waaraan, aan een touwtje, een wrijfsteen voor inkt (?) hangt. Het bankje is aan de voorzijde voorzien van een geprofileerde lijst.

Polychromie:
Minieme sporen. Sporen van witte grond. Groen op het binnenste kraalprofiel van de grote rondboog, rechts. Blauw op omlijsting en blauw en geel op de lezenaar (modern, gemorst). Rood onder de bovenste lezenaar. De achterzijde is nog grotendeels bedekt met zwarte verf. Hieronder sporen van een rode afwerking op witte grond. Resten van dit rood en zwart op de vlakke omlijsting en de zijkanten.

Techniek:
Deels uitgevoerd in hoogreliëf. Achterzijde vlak. Werkblok met mooie staande jaarringen. Kern lag mogelijk links van het werkblok.
Aan de linkerzijkant twee verdiepingen voor breed uitlopende scharnieren. In beide verdiepingen drie spijkergaten met restanten van spijkers. In het midden van de rechterzijkant restanten van een afgebroken haakje of oogje voor sluiting (?). In de onderkant links en rechts twee uitgebroken gaten. Links restant spijker. In de bovenkant links en rechts twee spijkergaten met restanten van spijkers en in het midden een sleuf met restanten van een breed, gesmeed oog (?). Mogelijk sporen voor de bevestiging van het reliëf in een groter geheel.

Staat:
De buitenste profielrand links is afgesprongen en gefixeerd met spijkers, waardoor het bovenuiteinde is gespleten en een deel is afgebroken.
Afgebroken: de voorrand van de kardinaalshoed (vier spijkergaten in breukvlak), de neus, delen van het profiel van de rondboog rechts bovenaan (twee spijkers in breukvlak) en links (twee spijkergaten in breukvlak), de rechter onderhoek, een stukje uit de onderrand in het midden.
Aan de zijkanten licht gescheurd. De kardinaalshoed en het hoofd van Hieronymus zijn gescheurd. In de achterzijde langs de bovenrand vele uitgebroken en lege spijker- en schroefgaten van voormalige bevestiging en restanten van spijkers. Links en rechts bovenaan een modern schroefoog. Onderaan links en rechts twee schroefgaten. In de bovenkant achteraan een schroefgat.
Aan de achterzijde ernstig aangetast door houtworm. Op vele plaatsen delen afgebrokkeld en weggevreten. In de voorzijde enkele grote uitvliegopeningen.
Het oppervlak doet wat verweerd aan, o.a. bij de kwastjes en de staart van de leeuw.
De zwarte verflaag aan de achterzijde bladdert.

Aanvullende informatie

Dit reliëf heeft mogelijk deel uit gemaakt van een diptiek of een meubelstuk, gezien de scharniersporen.

Hieronymus (347-420) wordt voornamelijk op drie verschillende manieren uitgebeeld: als kardinaal en kerkleraar, als exegeet en vertaler van de H. Schrift of als boeteling. De leeuw en de kardinaalshoed zijn zijn attributen. In dit geval is hij bezig met zijn wetenschappelijke arbeid, het vertalen van de bijbel.

Inv. Rientjes: 16de eeuw; later: Sticht-Holland, ca. 1500.

Vogelsang 1911: Noord-Nederland, begin 16de eeuw.
Leeuwenberg 1942: Nederland, eind 15de eeuw.
Timmers 1947: Noord-Nederland, begin 16de eeuw.
Utrecht 1962 (Bouvy): Noord-Nederland, eind 15de eeuw.
Meurer 1970: Brengt dit reliëf in verband met de figuren in een kapelachtige nis, die deel uitmaken van de koorbanken in Kleef van Arnt van Zwolle. Volgens Meurer is dit relief iets jonger dan het Klever koorgestoelte uit 1474.
Stockholm 1970: Noord-Nederland, eind 15de eeuw.
Timmers 1974: Noord-Nederland, ca. 1500.
Utrecht 1983: id., eind 15de eeuw.
Utrecht 1984: id.
Freiburg 1987: id., rond 1500.
Lissabon 1992: id. Vermoedelijk rechterluik van een dyptiek.
Keulen 1993 (Täube): Noord-Nederland, eind 15de eeuw. De compositie wordt vergeleken met de Hieromymus van Stefan Lochner in Raleigh (ca. 1430; North Carolina Museum of Art, inv.nr. G. 52.9.139; zie Keulen 1993, cat.nr. 43). De ondertekening van dit stuk sluit nog nauwer aan bij het houten reliëf. Auteur vraagt zich af of ABM bh331 inderdaad zo laat gedateerd moet worden
en of beide composities gezamenlijk teruggaan op eenzelfde voorbeeld.
Utrecht 1993: Noord-Nederland, eind 15de eeuw. [louter ill.]
Bremen 1999 (Karrenbrock): Vergeleken met een Hieronymusbeeld in het Paula Modersohn-Becker Museum, inv.nr. B 3033, dat mogelijk eveneens in de Noordelijke Nederlanden (Utrecht?), rond 1470 is ontstaan.
Utrecht 2000: Utrecht, ca. 1475.

Dendrochronologisch onderzoek door P. Klein, Hamburg doet vermoeden dat het reliëf na 1472 zal zijn vervaardigd (zie brief Klein d.d. 5-11-1993 in de hangmap).

Van Vlierden: In de ondertekening van bovengenoemd schilderij van Stefan Lochner is te zien hoe ook hier de lange koorden van de kardinaalshoed en de staart van de leeuw op een met ABM bh331 vergelijkbare wijze tot over de grond afhangen. Zie voor de tekening: M. Faries, "Stefan Lochners Unterzeichnungen: Erste Einsichten", in: Keulen 1993, p. 169-180, m.n. p. 175-177, afb. 11. Faries beschouwt de Hieronymus op grond van de ondertekening overigens niet als een werk van Lochner, maar uit de periferie rond Lochner of zelfs geheel zonder verband met hem. De auteur van het catalogusnummer (Zehnder) beschouwt het schilderij als een vroeg werk van hem.

De stilistische overeenkomst met het werk in Bremen lijkt mij niet heel groot. Dit beeld zou wel Nederrijns kunnen zijn.

Eigendomsgeschiedenis

Dit reliëf is een geschenk van mgr. A.I. Schaepman (1815-1882). De schenking moet vóór 1882 hebben plaatsgevonden.

Literatuurverwijzingen

  • 2013, Mittelalterliche Bildwerke aus Utrecht 1430-1530, Preising, Dagmar, p. 191-192, cat. nr. 12, afb.
  • 2012, Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530, Leeflang, Micha, p. 191-192, cat. nr. 12, afb.
  • 2007, Arminianen in de Maasstad : 375 jaar Remonstrantse Gemeente Rotterdam, Barnard, Tj. R., p. 193, afb.
  • 2006, Bewaar de schoonheid : topstukken van religieuze kunst in het aartsbisdom Utrecht, Steeg, Maria ter, p. 14-15, afb.
  • 2004, Stefan Lochner : image making in fifteenth-century Cologne, Chapuis, Julien, p. 250-251, afb. 209
  • 2004, Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600, Vlierden, M. van, p. 14, 134, 136, 208, 209
  • 2004, Uit het goede hout gesneden : religieuze houtsculptuur uit het Museum Catharijneconvent Utrecht in dialoog met de Gruuthusecollectie, Parez, M., p. 18
  • 2002, Humanismo y Reforma en el s. XVI, Heijden, Chris van der, p. 21, 331
  • 2000, Museum Catharijneconvent : een keuze uit de mooiste werken, Koers, Niels H., p. 23, afb.
  • 1999, Gerettete Originalität : mittelalterliche Bildwerke aus dem Museum im Roselius-Haus, Karrenbrock, Reinhard, p. 43, afb.
  • 1996, Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1997, Koers, Niels H., afb. week 20
  • 1993, Middeleeuwse boeken van Het Catharijneconvent, Wüstefeld, W.C.M., p. 84, afb.
  • 1993, Stefan Lochner Meister zu Köln : Herkunft-Werke-Wirkung, Zehnder, Frank Günter
  • 1992, Fasciculus temporum : arte tardo-medieval do Museu Nacional Het Catharijneconvent de Utreque, Wüstefeld, W.C.M., cat. nr. 58, afb. 107
  • 1987, Kunstschätze aus dem Rijksmuseum 'Het Catharijneconvent' Utrecht : Ausstellung im Rahmen der "Begegnung mit den Niederlanden' 16 Juli bis 13. September 1987 Augustinermuseum Freiburg i. Breisgau, Zinke, Detlef, cat. nr. 5
  • 1984, Geert Grote en de moderne devotie, Caron, M.L., cat. nr. 41
  • 1983, Rijksmuseum Het Catharijneconvent = State Museum Het Catharijneconvent, p. 70, afb.
  • 1978, Christelijke symboliek en iconografie [3de dr. 1978], Timmers, J.J.M.
  • 1974, Christelijke symboliek en iconografie [2de dr. 1974], Timmers, J.J.M., nr. 733, p. 263, afb. 164
  • 1970, Den Heiliga Birgitta och Vadstena : ett 600-arsminne, Tjäder, M., 1970, nr. 22
  • 1970, klever Chorgestühl und Arnt Beeldesnider, Meurer, Heribert, nr. 123, afb.
  • 1962, Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht, Bouvy, D.P.R.A., cat. nr. 122, afb. 49
  • 1947, Symboliek en iconografie der christelijke kunst, Timmers, J.J.M., nr. 2106, p. 930, afb. 129
  • 1941, Middeleeuwen spreken tot u [kalender 1942], Leeuwenberg, Jaap, afb. 5
  • 1911, Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht, Vogelsang, W., nr. 89, pl. XIV