Geen afbeelding beschikbaar
  • /media/adlib/ABM%20s33_1.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_2.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_3.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_4.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_5.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_6.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_7.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_8.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_9.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_10.jpg
  • /media/adlib/ABM%20s33_11.jpg

Meester van de Heilige Sippe

Gregoriusmis met H. Potentinus van Steinfeld, H. Andreas en de stichter abt Reinier Hundt

-

Gregoriusmis
Meester van de H. Sippe, 1486
ABM s33

Tijdens het opdragen van de mis krijgt paus Gregorius een verschijning van Christus als Man van Smarten. Christus wordt omringd door zijn werktuigen en de personen die een rol spelen bij zijn lijden. Uit de zijdewond stroomt bloed in de kelk, waarmee wordt aangegeven dat de geconsacreerde miswijn gelijk is aan Christus’ bloed. Op het altaar staan, zoals gebruikelijk bij een middeleeuwse mis, twee kandelaars met kaarsen, het misboek, de kelk, een pateen met hostie, het paxtafeltje en drie offerpenningen. De opdrachtgever van het schilderij, Reinier
van Euskercken, knielt rechts. Hij is abt van de norbertijner abdij te Steinfeld. Achter hem staat de apostel Andreas, geheel links de heilige diaken Potentinus.

Trefwoorden
Meester van de Heilige Sippe

Objectspecificatie

Objectnaam
schildering
Materiaal
paneel, olieverf
Afmetingen
Nu te zien in
Klooster begane grond Kleine Utrechtzaal
Verwervingsmethode
schenking
Verwervingsdatum
Verwervingsbron
Objectnummer
ABM s33

Objectbeschrijving

Gedateerd boven het hoofd van de stichter: 1486. In een kerkinterieur knielt paus Gregorius de Grote voor een altaar. Hij draagt de Heilige Mis op, bijgestaan door twee diakens. Aan weerszijden van de diakens knielen twee kardinalen. Een van hen draagt de tiara, de andere de dubbele kruisstaf. Op en achter het altaar is het visioen van paus Gregorius weergegeven: Christus verschijnt hem als Man van Smarten terwijl hij zijn wonden toont en zijn bloed in de kelk giet. Achter Christus staat een sarcofaag. Op en om de sarcofaag zijn personages uit het passieverhaal en de lijdenswerktuigen (Arma Christi) afgebeeld. Christus wordt door de beulsknechten bespot en geslagen. Rechts op de voorgrond knielt de stichter, Reinier van Euskercken, abt van de premonstratenzer abdij te Steinfeld. Uit zijn mond komt de tekst: 'ora pro fr(atr)e r(ei)n(er)o euskerche(n) q(ui) co(n)q(ui)s(iv)it de bo(n)is p(a)rochi(ali)b(us)' ('Bid voor broeder Reinier van Euskercken, die veel parochiegoederen aangebracht heeft' (Bouvy 1965)). Direct boven zijn hoofd staat het jaartal .1486.. Achter hem is de heilige Andreas, patroon van de parochiekerk van Steinfeld, afgebeeld. Geheel links staat de heilige Potentinus, herkenbaar aan zijn attributen, de pijlen en het Franse koningswapen. Uiterst rechts een bergachtig landschap met een kerktoren.

Aanvullende informatie

Reiner Hundt uit Euskirchen was tussen 1484 en 1492 abt van de premonstratenzer abdij te Steinfeld.

LIJST:
Lijst niet origineel (Kessler-van den Heuvel 1987).

Toeschrijving:
Toegeschreven aan de Keulse Meester van de Heilige Maagschap of Meister der Heilige Sippe, zo genoemd naar een altaarstuk met dit thema in het Wallraf-Richartz Museum te Keulen (Reiners 1925 ('Eine seiner älteren Arbeiten ...'); Utrecht 1948; Den Haag 1963; Stange 1967; Keulen 1970; Keulen 1982; Defoer 1994). Atelier Meester van de Heilige Maagschap (Stange 1952; Kessler-van den Heuvel 1987 (invl. Verherrlichungsmeister)).
Overzicht van de toeschrijvingen bij Kessler-van den Heuvel 1987, p. 265.

Datering:
Het schilderij is 1486 gedateerd.

Veel retouches.

Natuurwetenschappelijk onderzoek:
Het schilderij werd onderzocht met infraroodreflectografie (IRR) door Molly Faries op 15 juli 1981, 24 juni 1983 en 10 juli 1985. Originele negatieven bevinden zich bij het RKD Den Haag, negatiefnummers: MF 55, 154 en 155, 418 en 419. Op 4 november 1981 onderzocht ook prof. dr. Van Asperen de Boer het werk, negatiefnummers (RKD): AB 486:1 t/m 491:15. Dendrochronologie: het hout is van West-Duitse, waarschijnlijk Keulse origine; het paneel bestaat uit vijf planken waarvan drie konden worden opgemeten: de jongste kernhoutjaarring dateert uit 1449 (Peter Klein).

Eigendomsgeschiedenis

oorspronkelijk parochiekerk St.-Andreas, Steinfeld (Eifel); 1866 verzameling Johann Anton Ramboux, Keulen; 1867 (23 mei) veiling verzameling J.A. Ramboux, J.M. Heberle (H. Lempertz) nr. 468, Keulen; 1867 verzameling Mgr. G.W. van Heukelum († 1910), Utrecht; Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht; 1976 Rijksmuseum Het Catharijneconvent

Literatuurverwijzingen

  • 2017, Memoriepaneel van het Ceciliaconvent, Schrickx, Christiaan
  • 2017, Overschilderd: van Gregoriusmis naar bijbeltekst : de Reformatie van de Utrechtse Jacobikerk, Bueren, T. van
  • 2016, Behouden vaart : het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, Begheyn-Huisman, Marja, p. 8, afb.
  • 2015, Kleuren in de kerk, Staal, Casper, p. 25-26, afb.
  • 2015, Middeleeuwse borduurkunst uit de Nederlanden, Leeflang, Micha, cat. nr. 1, p. 130, 131, afb.
  • 2015, Kleuren in de Domkerk, Staal, Casper, p. 7, afb.
  • 2015, geheim van de Gregoriusmissen, Wolters, Margreet, p. 16, afb.
  • 2015, Ronde Venen 700 jaar bestuurd door proosten, Wit, Fred de, p. 94, afb. detail
  • 2015, geheim van de Middeleeuwen in gouddraad en zijde [tekstboekje], Hertogh, Paula, cat. nr. 1.4, afb.
  • 2012, Naar de Middeleeuwen : het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht vanaf het begin tot 1882, Peters, Elmer, p. 92, afb.
  • 2008, détail : pour une histoire rapprochée de la peinture, Arasse, Daniel, p. 102, 103, afb. 109
  • 2005, Middeleeuwse aflaten en Nederlandse devotie, Herwaarden, J. van
  • 2004, Huis Loenersloot, de wieg van het Catharijneconvent, Peters, Elmer, p. 16, afb.
  • 2003, Goddelijk geschilderd : honderd meesterwerken van museum Catharijneconvent, Defoer, Henri L.M., p. 72, afb.
  • 2002, Verzamelen van middeleeuwse kunst in Nederland 1830-1903, Kruijsen, Barbara, p. 170, 178
  • 2002, High fashion in the church : the place of church vestments in the history of art from the ninth to the nineteenth century, Johnstone, Pauline, afb. 3
  • 2002, schilderijen van Museum Catharijneconvent, Dijkstra, Jeltje, p. 63-64, afb.
  • 2000, Painting and patronage in Cologne : 1300-1500, Corley, Brigitte, p. 213
  • 1999, Gewaden in de katholieke eredienst [6de dr., 1999], Staal, Casper, afb.
  • 1998, Lust und Verlust II : Corpus-Band zu Kölner Gemäldesammlungen 1800-1860, Kier, H., p. 599, cat. nr. 468, afb.
  • 1998, Rondom Pasen : iconografie en symboliek in de beeldende kunst rondom de opstanding van Christus, Bröker, Paul, p. 78
  • 1997, Gregorsmesse des Kölner Sippenmeisters : eine Stiftung des Steinfelder Abtes Reiner Hundt aus Euskirchen, Schaden, Christoph
  • 1994, Man van Smarten van Geertgen tot Sint Jans, Defoer, Henri L.M., p. 8, p. 10, afb. 7
  • 1987, Meister der heiligen Sippe der Jüngere, Kessler-van den Heuvel, Marga, p. 263-266
  • 1987, Schilderen met gouddraad en zijde, Bodt, Saskia de, p. 86, afb. 3
  • 1982, Messe Gregors des Grossen : Vision-Kunst-Realität : Katalog und Führer zu einer Ausstellung im Schnütgen Museum der Stadt Köln, Westfehling, Uwe (Bearb.), p. 49-50, cat. nr. 2, afb. 12, 18
  • 1970, Herbst des Mittelalters : Spätgotik in Köln und am Niederrhein, vgl., p. 43-44
  • 1966-1991, Ikonographie der christlichen Kunst, Schiller, Gertrud, afb. 809
  • 1965-1967, Kerkelijke kunst, Bouvy, D.P.R.A., p. 39-40, afb. 15
  • 1963, Kunst uit kerkelijke musea in Nederland, Haaren, H.J.A.M. van, cat. nr. 3
  • 1960, Naalden wekten wonderen : borduurkunst der late middeleeuwen in de Nederlanden, Haaren, H.J.A.M. van, nr. 1
  • 1955, Arma christi, Berliner, Rudolf, p. 70
  • 1948, Catalogus schilderijen Aartsbisschoppelijk Museum [1948], Rientjes, Antonius Egbertus, p. 53-55
  • 1933, Catalogus der schilderijen Centraal Museum Utrecht [1933], cat. nr. 540, afb. 84
  • 1930, Man van smarten, p. 93-94
  • 1926, gregorianische Schmerzensmann und das Sacramentum S. Gregorii in Andechs, Bauerreiss, Romuald
  • 1925, kölner Malerschule, Reiners, Heribert, p. 145, 155
  • 1918, steinfelder Altarbild als Zeuge der Potentinus-Legende, Paas, Theodor, p. 129
  • 1917, Darstellung der Gregoriusmesse im Mittelalter, Endres, J.A., nr. 30, p. 146-156
  • 1898, Lucas van Leyden als illustrator, Dülberg, Franz
  • 1893, Meister der Heilige Sippe, Firmenich-Richartz, E., p. 326
  • 1877, Schilderijen der oud-Italiaansche School op het Aartsbisschoppelijk Museum te Utrecht, Schaepman, Herman, vgl.
  • Revue de l'art chrétien, p. 380
  • Catharijnebrief : magazine van Museum Catharijneconvent Utrecht, nr. 61, 1998, p. 18, afb.
  • Katholieke illustratie, Jrg. 39, p. 389