Geen afbeelding beschikbaar

onbekend

Gaffelkruis met kruisiging, HH. Paulus, Thomas, Cosmas, Damianus, banderol met "Johan Stuerman"

-

Objectspecificatie

Objectnaam
borduursel
Materiaal
linnen, floszijde, gouddraad, zijde, wol
Afmetingen
Huidige locatie
Niet in het museum te zien
Verwervingsmethode
oud bezit
Verwervingsdatum
Verwervingsbron
Objectnummer
ABM t2142a

Objectbeschrijving

Het gaffelkruis bestond uit drie losse, bij elkaar behorende onderdelen, die in 1991 aan elkaar zijn genaaid. Het bovenste tafereel op de kolom toont de Kruisiging van Christus op Golgotha. Boven aan het kruis is een banderolle bevestigd met het opschrift 'INRI', dat staat voor de Latijnse tekst 'Iesus Nazarenus Rex Iudeorum' (Jezus van Nazareth, koning der Joden, Joh. 19:19). Het kruis is vastgezet in een grasveld. Onder het kruisingingstafereel zijn op een identiek grasveld de twee patroonheiligen van artsen en apothekers afgebeeld met hun attributen: van boven naar beneden Cosmas, met apothekerspot en zwaard, en Damianus, met een boek met rijk versierde band en eveneens een apothekerspot. Beide heiligen zijn gekleed in de lange gele tunieken, zoals die door Italiaanse geleerden werden gedragen. Daaroverheen dragen ze een schoudermantel en op het hoofd een kalot Damianus is ten halve lijve en kennelijk bijgeknipt om het gaffelkruis passend te maken voor het kazuifel, waar het voor bestemd was. Ook de bovenkant van de kolom lijkt te zijn bijgewerkt. Sporen van een mantel op een halve globe, wederom met grasbegroeiing wijzen op de mogelijkheid, dat daar oorspronkelijk de figuur van God de Vader op de wereldbol een plaats heeft gehad.
Op de kruisarmen, staande op eenzelfde grasveld, twee gebaarde apostelen: links Paulus, in zilvergrijze tuniek en rode mantel, met zijn attribuut het zwaard, rechts Thomas, in grijze tuniek en blauwe mantel, met de winkelhaak. Onder de elke apostel is een banderolle aangebracht met de naam 'Johan Stuerman', kennelijk de opdrachtgever voor het borduurwerk.

Techniek: de lichaamspartijen en haren van de personages en de grasveldjes zijn met gekleurde zijde in ingrijpsteek geborduurd. Gelegd en gehecht zilverdraad, nu dof geworden, is gebruikt voor de banderollen en het zwaard van Cosmas. De nimbi, de achtergrond en apothekersdoosjes zijn van gelegd goudraad, met zijden hechtsteekjes vastgezet, de achtergrond in een blokjespatroon.

Aanvullende informatie

De middenkolom had eerder inv. nr. ABM t2142b. De banderolle met de naam van Johan Stuerman verwijst ongetwijfeld naar Dominicus Johannes Stuerman (gest. 1518), kanunnik van de St. Plechelmuskerk te Oldenzaal. Stylistisch toont het borduurwerk overeenkomsten met het werk van de beeldhouwer Arnt van Zwolle (gest. 1492), met name in de gezichtstypen (gefronste wenkbrauwen, grote ogen).

Literatuurverwijzingen

  • 1993, art en Hollande au temps de David et Philippe de Bourgogne : trésors du musée national Het Catharijneconvent à Utrecht, Defoer, Henri L.M., p. 74-75, cat. nr. 20, kleurafb.
  • 1992, Fasciculus temporum : arte tardo-medieval do Museu Nacional Het Catharijneconvent de Utreque, Wüstefeld, W.C.M., nr. 30, afb. 66
  • 1989, Cosmas en Damianus : de heilige genezers in Nederland, Zuring, J., p. 44, afb.
  • 1987, Schilderen met gouddraad en zijde, Bodt, Saskia de, cat. nr. 17, afb.