Juryrapport Vermeulen Brauckman Kunstprijs 2010

Het thema voor de Vermeulen Brauckman Kunstprijs 2010 luidt: ‘Kostbaarder dan zuiver goud.’ Dit citaat uit het Bijbelboek Job (28:19) vestigt de aandacht op de grote waarde van immateriële zaken als wijsheid, liefde en medemenselijkheid in een wereld die, ook vandaag, sterk materieel gericht is.

Goud komt in de bijbel op veel plaatsen voor. Soms in negatieve zin – denk aan de dans rond het gouden kalf (Ex. 32) –, maar meestal als symbool van kostbaarheid, waardigheid en respect. Maar wat de Bijbelverhalen vooral met elkaar verbindt, is het gebruik van goud als verpakking: het goud omhult een inhoud die waardevoller is dan de verpakking zelf.

De Vermeulen Brauckman Stichting riep kunstenaars op om op dit Bijbelse thema te reageren. Er werden twee voorwaarden gesteld: de bijdrage moest tot de schilderkunst behoren, en de bijdrage mocht niet eerder zijn geëxposeerd.

Aan de eerste ronde deden 137 kunstenaars mee. Zij stuurden een voorstel in of maakten een ontwerp. Het resulteerde in een grote diversiteit aan stijlen en een rijke oogst aan invalshoeken.

Over het algemeen bezorgde het thema de kunstenaars weinig problemen. Door de ruime interpretatiemogelijkheden konden de meesten het op een natuurlijke manier een plek geven in hun werk. Daar komt bij, dat religieuze thema’s tegenwoordig in de beeldende kunst net zo gewoon en geaccepteerd zijn als ieder ander onderwerp.

Toch was het niet alles goud wat er blonk. Sommige inzendingen bleven steken in amateurisme, andere waren louter illustratief en voegden weinig aan het thema toe. Wat ook opviel, was dat de integriteit van de kunstprijs niet door alle kunstenaars met dezelfde integriteit werd beantwoord. Een kritisch of satirisch kunstwerk is natuurlijk prikkelend en maakt nieuwsgierig, maar het kil ontkennen van het thema of een duidelijk gebrek aan betrokkenheid kon de jury niet overtuigen.

Van de 137 inzendingen werden er 23 geselecteerd. Ze waren origineel, artistiek, en als concept beloftevol. Deze kunstenaars werd gevraagd hun voorstel nader uit te werken.

Tijdens de tweede juryronde werden de resultaten vergeleken. De concepten waren nu uitgegroeid tot volwaardige kunstwerken. Veel kunstenaars kozen trouwens voor opvallend grote formaten.

Het thema werd op een inventieve manier benaderd en het goud speelde steeds een betekenisvolle rol. Soms gebeurde dat letterlijk door het gebruik van goudverf en bladgoud samen met olieverf, acryl en andere materialen. Maar het goud kon ook symbolisch of metaforisch zijn opgevat. Dan werd er bijvoorbeeld verwezen naar materiële overdaad, die vervolgens werd afgekeurd, of naar geestelijke rijkdom, die juist werd gezocht en gekoesterd.

Zo zijn er grofweg drie categorieën te onderscheiden. In de eerste categorie wordt het goud gebruikt als een verpakking of een omhulling van iets wat het materiële overstijgt. In de tweede categorie beschouwt de kunstenaar, in navolging van Job, heel specifiek de wijsheid als ‘kostbaarder dan zuiver goud’. En in de derde categorie zoeken kunstenaars naar waarden die voor henzélf belangrijker zijn dan kostbare aardse goederen, zoals ziel, geest, leven, levenskracht, transcendentie en volmaaktheid.

Kortom, het bijbelse goud wordt op een wereldse manier bekeken en in een existentiële context geplaatst. De kunstwerken zijn dus niet verkondigend of evangeliserend, maar geven een persoonlijke kijk op een oud en universeel gegeven dat rijk is aan religieuze betekenis. Als gevolg daarvan is het best mogelijk dat sommige kunstwerken buiten de kaders van de expositie een andere of een veel bredere duiding krijgen, maar binnen de expositie en in het licht van de prijsvraag leveren ze een sterke bijdrage aan het thema.

Van de 23 werken imponeerden er 14 het meest. Ze zijn opgenomen in de tentoonstelling. De jury vond ze toegankelijk, verrassend, eigenzinnig en soms op een prettige manier ontregelend. De kunstwerken hebben museale allure en bezitten een heldere en vertellende kracht. Ze hebben de bezoeker iets te zeggen, maar vragen tegelijkertijd om een standpunt of een reactie.

Toch er is één werk dat iets heel bijzonders doet. Met grote toewijding geeft het letterlijk diepte aan het thema. Het doorbreekt het klassieke kader van de schilderijlijst en betrekt de hele ruimte bij het beeld. Het speelt in op de locatie, verdubbelt het museum, en voegt als het ware een nieuwe schatkamer aan het Catharijneconvent toe. Het omgeeft de bezoeker en maakt uiteindelijk onszélf tot de inhoud van de verpakking: tussen de gouden zuilen en bogen wordt de mens zelf ‘kostbaarder dan zuiver goud’.

De Vermeulen Brauckman Kunstprijs 2010 wordt daarom unaniem toegekend aan de Amsterdamse kunstenaar Mischa Rakier (1970).

Mischa Rakier

Interior, 2010

Goud-en arcrylverf op bestaande wand

191 x 213, 191 x 583, 191 x 213 cm

Mischa Rakier over zijn werk

‘Goud wordt vaak gebruikt om iets in te bewaren dat nog waardevoller is dan de kostbare verpakking zelf. Iets van buitengewone waarde en belang. Deze gouden wandschildering representeert een gestileerde versie van een gouden zuilengewelf in de bestaande kloosterarchitectuur. Door deze wandschildering wil ik de bestaande architectuur verdubbelen. De onschatbare inhoud van dit middeleeuwse klooster wordt zo letterlijk voelbaar’.

Publieksprijs
Nieuw in deze editie van de Vermeulen Brauckman Kunstprijs is de publieksprijs ter waarde van € 2.500,-. Tot en met 13 september kon het publiek stemmen op zijn of haar favoriete uitbeelding van dit thema. De stemmen zijn geteld en de winnaar van de publieksprijs is geworden: Frank Lisser (1959) met het schilderij Fra Angelico, Annunciatie in een bushokje. Iedere stemmer is gevraagd zijn keuze toe te lichten en de meeste mensen werden door het schilderij geraakt door z’n eenvoud, verstilling en licht-donker werking. Bovendien vond men de combinatie van de hedendaagse alledaagsheid met het hemelse aloude verhaal een gouden vondst.

Frank Lisser

Fra Angelico, Annunciatie in een bushokje, 2010

Olieverf en acryl op doek

85 x 85 cm

De motivatie van Frank Lisser